KASAYSAYAN NG PAMPANGA HIGH SCHOOL

Ang mga pundasyon ng tinatawag nating Pampanga High School (PHS) sa kasalukuyan ay nagsimula noong 1902, kasabay ng ganap na pagtatatag ng Pamahalaang Sibil sa Pilipinas. Bago naitatag ang Pamahalaang Sibil sa Pampanga, ang mga paaralan ay itinatag at pinamahalaan sa ilalim ng pamamatnubay ng pamahalaang militar.

Noong 1901, dumating mula sa Amerika ang isang pangkat ng mga guro, kabilang ang 25 sibilyang guro mula sa humigit-kumulang 600 gurong Amerikano na tinawag na Thomasites, na dumating sa Pilipinas mula sa Estados Unidos noong Agosto 23, 1901. Sila ay itinalaga sa 19 na bayan ng Pampanga. Sa kanilang mga unang taon ng paglilingkod, nagturo sila sa mga sentral na paaralan, nagsanay ng mga gurong Pilipino, at nagpasimula ng pagpapalawak ng sistema ng edukasyon upang maabot ang mahahalagang barrio sa lalawigan. Sa simula, nakatuon ang pagtuturo sa primaryang edukasyon at higit na akademikong pagkatuto. Kalaunan, binigyang-diin din ang pagsasanay sa mga gawaing industriyal, kasabay ng pagtatatag ng mga paaralang intermediate at mataas na paaralan.

Noong panahon ng pananakop ng mga Espanyol, nagtayo sina Teodoro Santos at Africa Ventura ng isang gusali sa sentro ng San Fernando. Ang gusaling ito, na nakilala bilang “Buison Building,” ay kalaunang minana ng kanilang anak na si Asuncion Santos, na napangasawa ni Andres Eusebio. Ito ang nagsilbing unang lugar ng PHS at kalaunan ay naging isang tanyag na pasilidad para sa panunuluyan at kainan na kilala bilang Pampanga Lodge and Restaurant.

Ang Gabaldon Act, na ipinasa noong 1907, ay naglaan ng pondo para sa pagtatayo ng mga gusali ng paaralan sa buong bansa. Ang pagtatayo ng mga ito ay pinangasiwaan ng mga pamahalaang panlalawigan at ng pamahalaang insular. May lawak na apat na ektarya ang bakuran ng paaralan. Ang pangunahing gusali at mga kaugnay nitong istruktura ay nagkakahalaga ng ₱47,000, habang ang mga muwebles na ginawa sa Bacolor School of Arts and Trades ay nagkakahalaga ng ₱2,500. Katabi ng pangunahing gusali ang isang gusali para sa agham pantahanan, na nagkakahalaga ng ₱3,500 at naging mahalagang bahagi ng institusyon. Sa kabuuan, umabot sa ₱53,000 ang ginastos para sa mga gusali at muwebles. Nang matapos ang gusali, ang mataas na paaralan ay may siyam na silid-aralan, isang aklatan, silid-imbakan ng mga kagamitan, tanggapan ng punong-guro, at isang bulwagan ng pagpupulong na kayang tumanggap ng 400 katao. Maingat ding inayos at pinaganda ang bakuran sa pamamagitan ng mga punong nagbibigay-lilim, mga bakod na halaman, at mga palumpong na lalong nagpaganda sa kapaligiran ng paaralan.

Noong Hunyo 1908, binuksan ng mahalagang gusaling ito ang mga pintuan nito para sa halos 300 mag-aaral. Sa unang taon nito, saklaw ng paaralan ang intermediate school mula ikalimang baitang hanggang ikapitong baitang, gayundin ang unang dalawang taon ng mataas na paaralan. Binubuo ang kawanihan ng pagtuturo ng pitong Amerikano at tatlong Pilipino, sa pangunguna ni G. John W. Osborn bilang punong-guro.

Sa sumunod na taong panuruan na 1909–1910, lumampas sa 200 ang bilang ng mga mag-aaral. Sa ilalim ng masigasig na pamumuno ng punong-guro, maayos na nagpatuloy ang pagpapatakbo ng paaralan. Ang mga mag-aaral na nakatapos ng ikatlong taon ng mataas na paaralan noong taong iyon ay kinailangang magtungo sa Maynila para sa taong panuruan 1910–1911 upang makumpleto ang kanilang kurso sa mataas na paaralan.

Sa taong panuruan 1911–1912, naganap ang isang mahalagang pagbabago na ikinagalak ng mga mag-aaral—ipinatupad ang kumpletong kurso sa mataas na paaralan, kabilang ang ikaapat na taon. Ang pangkat ng mga magtatapos noong taong iyon ay binubuo ng 20 mag-aaral—15 lalaki at limang babae. Sa 20 mag-aaral na ito, 19 ang matagumpay na nagtapos.

Isa sa mga unang nagtapos ng paaralan na naging tanyag sa buong bansa ay si Diosdado M. Macapagal, nagtapos bilang bahagi ng Pangkat 1929, na kaunan ay naging ikalimang Pangulo ng Republika ng Pilipinas

Dahil sa patuloy na paglaki ng bilang ng mga mag-aaral, nagpasya ang Pambansang Pamahalaan na magtayo ng bagong gusali sa kahabaan ng Teopaco Street, na mas kilala bilang High School Boulevard, ang kasalukuyang lokasyon ng paaralan. Ang lupang kinatatayuan nito ay bukas-palad na ipinagkaloob ng yumaong si Don Juan Teopaco, ayon sa dokumentasyong nakatala sa Transfer Certificate of Title (TCT) No. 2942.

Ang bagong gusali, na natapos noong 1935, ay isang gusaling paaralang Gabaldon na idinisenyo noong unang bahagi ng dekada 1930. Ang Gabaldon Building, na may hugis-parihaba, ay nagtatampok ng mga maseselang eskultura at relief na may mga anyong tao sa harapan at likurang bahagi nito. Ang PHS ay kabilang sa iilang paaralan na may natitirang mga istrukturang may arkitekturang Gabaldon at itinuturing na mahalagang palatandaan ng sistemang pampublikong edukasyon na binuo noong panahon ng pamamahalang Amerikano sa lalawigan ng Pampanga.

Ang dating gusali ay ginawang karugtong na gusali ng paaralan. Sa bagong lokasyon nito, nagpatuloy ang PHS sa pagbibigay ng edukasyon sa patuloy na dumaraming mag-aaral mula sa iba't ibang bayan ng Pampanga at mga karatig-lalawigan.
Nanatili sa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong guro, na kilala bilang Thomasites, ang paaralan hanggang sa pagtatapos ng kanilang panunungkulan noong 1935. Ang huling Amerikanong punong-guro na si Charles G. Whitewell ay pinalitan ni Demetrio Andres, na naging unang Pilipinong punong-guro ng paaralan.

Sa kasamaang-palad, lubhang naapektuhan ang operasyon ng Pampanga High School mula 1942 hanggang 1944 dahil sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Noong Hunyo 18, 1964, naisabatas ang Republic Act No. 3975, na nagpalit sa pangalan ng paaralan mula “Pampanga High School” tungo sa “Jose Abad Santos High School,” bilang parangal kay Chief Justice Jose Abad Santos, na kinikilala bilang isang bayaning Kapampangan dahil sa kanyang kabayanihan at sakripisyo noong panahon ng pananakop ng mga Hapones. Ang panukalang batas para sa pagpapalit ng pangalan ng paaralan ay inakda ni Congresswoman at dating Gobernador Juanita L. Nepomuceno.

Gayunpaman, noong Abril 1, 1992, ibinalik ang pangalan ng paaralan sa orihinal nitong pangalan na “Pampanga High School” sa bisa ng Republic Act No. 7340, na isinulong ni Congressman Oscar S. Rodriguez, isang alumnus ng PHS mula sa Pangkat 1963. Mula noon, nanatili ang pangalang Pampanga High School hanggang sa kasalukuyan.

Noong Hulyo 1972, nakaranas ang Pampanga ng katamtamang pagbaha nang dumaan sa Luzon ang Bagyong Edeng. Gayunpaman, lalo pang lumala ang sitwasyon sa pagdating ng Super Typhoon Gloring, na nagdulot ng malawakang pinsala sa Gitnang Luzon matapos ang Bagyong Edeng. Sinundan pa ito ng iba pang bagyo, kabilang sina Huaning, Isang, at Konsing, na nagdulot din ng matinding pinsala at nagpatagal sa masamang panahon sa Luzon.

Isang buwang halos walang tigil na pag-ulan ang nagdulot ng matinding pagbaha sa Pampanga High School, dahilan upang pansamantalang masuspinde ang operasyon ng paaralan nang ilang linggo. Ang Gabaldon Building, ang pangunahing gusali ng paaralan, ay bahagyang nalubog sa baha. Nanatiling puno ng tubig ang basement nito sa mahabang panahon hanggang sa tuluyang maisara.

Noong 1991, nagkaroon ng malaking epekto sa lalawigan ang pagputok ng Bulkang Pinatubo. Gayunpaman, ang mga pagbaha na dulot ng “Bagyong Mameng” (Typhoon Sibyl) noong 1995 ay nagdulot ng higit pang matinding epekto, na nagpalubog sa mga mabababang lugar sa bayan, kabilang ang PHS. Dumaloy sa bayan ang tubig-baha at lahar mula sa Bulkang Pinatubo, na nagdulot ng malawakang pinsala sa paaralan. Marami sa mga gusali nito ang lubhang napinsala. Ang mga silid sa basement ay tuluyang natabunan, kaya ang dating ikalawang palapag ng pangunahing gusali ay napilitang magsilbing unang palapag.

Noong 2003, sa panahon ng pamumuno ni Her Excellency Gloria Macapagal Arroyo, anak ng dating Pangulong Diosdado M. Macapagal, naglaan ang Pambansang Pamahalaan ng ₱22.5 milyon para sa malaking pagsasaayos at pagpapaunlad ng bakuran ng paaralan. Kabilang dito ang pagtataas ng antas ng lupa ng paaralan nang isang metro at paglalagay ng mga sistemang paagusan at suplay ng tubig sa loob ng bakuran. Matapos ang pagsasaayos at pagpapaunlad ng bakuran, halos lahat ng mga gusali ay sumailalim sa rehabilitasyon at pagpapahusay sa pamamagitan ng sama-samang pagsisikap ng iba't ibang katuwang ng paaralan, kabilang ang mga administrador, mag-aaral, guro, kawani na hindi kabilang sa pagtuturo, mga alumni, PHS-MPCI, PTCA, mga organisasyong hindi pampamahalaan, at mga tanggapan at organisasyong pampamahalaan.

Noong Marso 2020, sinuspinde ang regular na harapang pagpasok at pag-aaral ng mga mag-aaral dahil sa pandemyang COVID-19. Sa mga sumunod na taon ng pag-aaral, gumamit ng iba't ibang paraan ng pagkatuto na hindi nangangailangan ng harapang pagpasok, tulad ng modyular at iba pang paraan ng pag-aaral, upang maipagpatuloy ang edukasyon habang pinangangalagaan ang kalusugan at kaligtasan ng mga mag-aaral at kawani.

Noong Agosto 22, 2022, opisyal na nagsimula ang Taong Panuruan 2022–2023, kasabay ng mas malawak na pagbabalik ng mga mag-aaral sa harapang pag-aaral matapos ang mahigit dalawang taong pagkakasuspinde ng regular na harapang klase dahil sa pandemya. Ang pagbabalik sa harapang klase ay isinagawa nang paunti-unti alinsunod sa mga itinakdang alituntunin ng Kagawaran ng Edukasyon.

Sa kasalukuyan, patuloy ang pag-unlad at pagbabago ng Pampanga High School upang matugunan ang lumalaking pangangailangan ng mga mag-aaral at ng buong komunidad ng paaralan. Ang pagpapaunlad ng bakuran ng paaralan ay isinasagawa alinsunod sa Pangunahing Plano sa Pagpapaunlad ng Paaralan, na nagsisilbing gabay sa maayos, sistematiko, at pangmatagalang pag-unlad ng mga pasilidad at imprastraktura ng PHS.

Bilang bahagi ng patuloy na pagsasakabago, unti-unting napapalitan ang mga lumang silid-aralan at gusali ng mga mas moderno at mas matataas na gusaling pang-akademiko. Ang pagtatayo ng mga matataas na gusaling naglalaman ng mga silid-aralan ay naglalayong mapalawak ang kapasidad ng paaralan habang mas mahusay na ginagamit ang limitadong espasyo sa loob ng bakuran.
Ang mga bagong gusali at pasilidad ay isinasaayos at itinatayo alinsunod sa direksiyon ng Pangunahing Plano sa Pagpapaunlad ng Paaralan, na isinasaalang-alang ang mga pangangailangan sa silid-aralan, kaligtasan, pagiging madaling mapuntahan at magamit ng lahat, wastong paggamit, at kapakanan ng mga mag-aaral at kawani. Sa ganitong paraan, patuloy na pinananatili ng PHS ang makasaysayang pagkakakilanlan nito habang tinatahak ang landas tungo sa isang mas moderno, ligtas, episyente, at angkop na kapaligiran sa pagkatuto para sa kasalukuyan at mga susunod na salinlahi.

Sa paglipas ng mga taon, nalampasan ng Pampanga High School ang maraming hamon at pagsubok, at sa gitna ng mga ito ay patuloy na umusbong ang mga tagumpay ng paaralan. Mula sa makasaysayang mga gusaling nagsilbing saksi sa mahigit isang siglo ng edukasyon hanggang sa mga makabago at patuloy na umuunlad na pasilidad nito, nananatiling buhay ang diwa ng PHS bilang isang institusyong patuloy na nagbabago kasabay ng panahon. Patuloy nitong isinasabuhay ang misyon na linangin ang mga pangarap ng kabataan at bigyan sila ng de-kalidad na edukasyon na naghahanda sa mga kabataang Kapampangan upang maging produktibo, responsableng mamamayan, at kapaki-pakinabang na bahagi ng bansa.

List of Principals

• Cream of the Crop

List of Valedictorians and Salutatorians

From 1912 to 2015

• DepEd Mandate

The Department of Education was established through the Education Decree of 1863 as the Superior Commission of Primary Instruction under a Chairman. The Education agency underwent many reorganization efforts in the 20th century in order to better define its purpose vis a vis the changing administrations and charters. The present day Department of Education was eventually mandated through Republic Act 9155, otherwise known as the Governance of Basic Education act of 2001 which establishes the mandate of this agency.

The Department of Education (DepEd) formulates, implements, and coordinates policies, plans, programs and projects in the areas of formal and non-formal basic education. It supervises all elementary and secondary education institutions, including alternative learning systems, both public and private; and provides for the establishment and maintenance of a complete, adequate, and integrated system of basic education relevant to the goals of national development.

• DepEd Vision

We dream of Filipinos who passionately love their country and whose values and competencies enable them to realize their full potential and contribute meaningfully to building the nation.

As a learner-centered public institution, the Department of Education continuously improves itself to better serve its stakeholders.

• DepEd Mission

To protect and promote the right of every Filipino to quality, equitable, culture-based, and complete basic education where:

Students learn in a child-friendly, gender-sensitive, safe, and motivating environment.

Teachers facilitate learning and constantly nurture every learner.

Administrators and staff, as stewards of the institution, ensure an enabling and supportive environment for effective learning to happen.

Family, community, and other stakeholders are actively engaged and share responsibility for developing life-long learners.

DepEd Core Values

• Maka-Diyos
• Maka-tao
• Makakalikasan
• Makabansa